Του Λούκα Γεωργίου*
Δυσοίωνες φαίνονται οι προβλέψεις όσον αφορά την αγορά ακινήτων εξαιτίας του κορωνοϊού, μιας και φαίνεται πως ‘κρούσμα’ του εν λόγω ιού, θα αποτελέσει και η κτηματαγορά. Mε ενδεχομένως σημαντικές, βραχυπρόθεσμα τουλάχιστον επιδράσεις στην αγορά ακινήτων, οι πρόσφατες εξελίξεις που σχετίζονται με την πανδημία του κορωνοϊού και την αβεβαιότητα αναφορικά με τις ευρύτερες επιπτώσεις στην εγχώρια και την παγκόσμια οικονομία, φαίνεται να διαμορφώνουν νέες συνθήκες.
Υπάρχει ο φόβος ότι το καλό κλίμα δεν θα επιστρέψει εύκολα, καθώς αναπόφευκτα η εξάπλωση του κορωνοϊού επηρεάζει όλους τους κλάδους της οικονομικής δραστηριότητας του νησιού, μιας και τα μέτρα προστασίας επιβάλλουν αρκετούς περιορισμούς στην εκτέλεση έργων, ενώ από την άλλη είναι αρκετά μειωμένο το ενδιαφέρον των επενδυτών αυτή την περίοδο λόγω και της ιδιάζουσας κατάστασης που βιώνει ολόκληρος ο πλανήτης.
Όσο πιο γρήγορα επανέλθει η ομαλότητα, τόσο πιο γρήγορα θα αποκατασταθεί η επενδυτική ζήτηση από το εξωτερικό καθώς και η βελτίωση της εγχώριας ζήτησης. Η αγορά ακινήτων, είναι ήδη σε χαμηλότερα επίπεδα, εξαιτίας των αλλαγών στα κριτήρια του προγράμματος των πολιτογραφήσεων ενώ οι συναλλαγές βρίσκονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα καθώς προβλέπεται πως πολλά θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια των μέτρων αντιμετώπισης του κορωνοϊού.
Με το μεγαλύτερο βάρος του ΑΕΠ να το σηκώνει η Οικοδομική καθώς και η Τουριστική Βιομηχανία, θα πρέπει να διαχειριστούμε σωστά αυτή την κρίση και να επιζητήσουμε τόσο την επανεκκίνηση τους, όσο και όλων των άλλων κλάδων της οικονομίας. Το επόμενο τρίμηνο φαίνεται να είναι δύσκολο αφού η αγορά προβλέπεται να είναι μουδιασμένη, διότι άγνωστο παραμένει πότε θα σταματήσει η επιδημία, πότε θα επαναλειτουργήσουν οι επιχειρήσεις που είναι σε υποχρεωτική καραντίνα, πόσο θα ανέβει η ανεργία, πόσες επιχειρήσεις θα αντέξουν, πόση ρευστότητα θα χρειαστούν, πόσα νέα μη εξυπηρετούμενα δάνεια θα δημιουργηθούν, πόση θα είναι η ύφεση, πόσα ελλείμματα θα δημιουργηθούν και πόσο θα αντέξει το δημοσιονομικό ισοζύγιο.
Παρά τη θετική πορεία της οικονομικής δραστηριότητας και τη συνέχιση της εύρωστης οικονομικής μεγέθυνσης, παραμένουν συγκεκριμένοι κίνδυνοι στην κυπριακή οικονομία για την τρέχουσα περίοδο, οι οποίοι ενδεχόμενα να επιβραδύνουν την ανάπτυξη.
Παράγοντες όπως οι εξωτερικές γεωπολιτικές εξελίξεις (Brexit, κ.λπ.), το υψηλό επίπεδο ιδιωτικού χρέους σε συνάρτηση με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τραπεζικός τομέας, αποτελούν δυνητικούς κινδύνους και συνεχίζουν να καθιστούν την κυπριακή οικονομία ευάλωτη σε κλυδωνισμούς.
Κατά το 2013, χρονιά που η Κύπρος ήταν σε πρόγραμμα μνημονιακής προσαρμογής, υπήρξε το κούρεμα των καταθέσεων και η οικονομία βίωνε πρωτόγνωρο σοκ για τα δεδομένα της εποχής, η παραγωγή του ΑΕΠ από τον τομέα του εμπορίου και των ξενοδοχείων ήταν €856 εκατ. το πρώτο τρίμηνο, €952 εκατ. το δεύτερο τρίμηνο και €1 δισ. το τρίτο τρίμηνο.
Ο τουριστικός τομέας αποτελεί έναν από τους σταθερούς πυλώνες ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας. Εξωτερικοί κυρίως παράγοντες φαίνεται να επηρέασαν αρνητικά τον τουρισμό, με αποτέλεσμα να καταγράψει μια πιο συγκρατημένη πορεία το 2019. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία για τους πρώτους δέκα μήνες του 2019, οι αφίξεις τουριστών, μετά από τέσσερεις συνεχείς χρονιές σημαντικών αυξήσεων, κατέγραψαν μόλις 0,6% ετήσια αύξηση και ανήλθαν στα 3,7 εκατ.
Επίσης, η Κύπρος κατέγραψε τη μεγαλύτερη πτώση τιμών κατοικιών κατά το τρίτο τρίμηνο του 2019, σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο, στην ΕΕ, αλλά οι τιμές εξακολουθούν να αυξάνονται στην ετήσια βάση. Ο Δείκτης Τιμών Κατοικιών συνέχισε την αυξητική του πορεία, τόσο για οικίες όσο και διαμερίσματα, καταγράφοντας τριμηνιαία αύξηση 0,5% το 2ο τρίμηνο του 2019. Οι επί μέρους τριμηνιαίοι δείκτες για διαμερίσματα και οικίες αυξήθηκαν κατά 1,1% και 0,3%, αντίστοιχα. Σε ετήσια βάση, το 2ο τρίμηνο του 2019 ο ΔΤΚ αυξήθηκε κατά 2,8%, με θετικό πρόσημο για όλες τις επαρχίες. Τόσο οι τιμές διαμερισμάτων όσο και οικιών κατέγραψαν ετήσια αύξηση της τάξης του 4,3% και 2,3%, αντίστοιχα. Παρόλο που στον τομέα της κατασκευαστικής δραστηριότητας σημειώνονται συνεχόμενες ετήσιες αυξήσεις το επίπεδο του δείκτη ακόμα παραμένει σε χαμηλότερα επίπεδα από τα ιστορικά ψηλά επίπεδα που καταγράφηκαν πριν την χρηματοοικονομική κρίση τόσο για τα γραφεία και τα καταστήματα όσο και για τα ξενοδοχεία.
Αναμένεται ότι κατά τους επόμενους μήνες του 2020 οι τιμές των ακινήτων θα παραμείνουν στάσιμες ή και σε ορισμένες περιπτώσεις θα δεχθούν πιέσεις, το μέγεθος των οποίων θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια των τρεχουσών ειδικών συνθηκών, δεδομένης της υψηλής εξάρτησης της αγοράς ακινήτων από τον τουρισμό και από άλλους επιμέρους κλάδους της οικονομίας.
*Υπεύθυνος του Τμήματος Εκτιμήσεων της εταιρείας ΔΑΝΟΣ