Του Γιώργου Κουκούνη*
“Είναι ανθρώπινο δικαίωμα που εκπηγάζει από το θεμελιώδες δικαίωμα στη ζωή”
Οι Ευρωπαίοι πολίτες, ανεξάρτητα από το κράτος μέλος από το οποίο προέρχονται, έχουν το δικαίωμα μέσω της «Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών» να συμμετέχουν στη δημοκρατική ζωή της Ένωσης και με αίτημα τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επηρεάζουν τη χάραξη πολιτικής, επιτυγχάνοντας μια συνετή ισορροπία σε δικαιώματα και υποχρεώσεις. Για να υλοποιηθεί μια πρωτοβουλία Ευρωπαίων πολιτών (ΠΕΠ) απαιτείται ελάχιστος αριθμός υπογραφών ίσος με τον αριθμό των βουλευτών που εκλέγονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο αντίστοιχο κράτος μέλος επί 750, που αντιστοιχεί τουλάχιστον σε 1 εκατομμύριο υπογραφές και συμμετοχή από τουλάχιστον 7 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρώτη επιτυχημένη ΠΕΠ έγινε στις αρχές του 2014 κατόπιν της εκστρατείας «Right2Water» με σύνθημα «Water is a public good not a commodity» και ζητούσε από τη νομοθεσία της ΕΕ να εγγυηθεί το δικαίωμα στο νερό και στην υγιεινή. Συγκέντρωσε 2 εκατομμύρια υπογραφές από 16 χώρες και είχε σαν αποτέλεσμα οι προτάσεις της να υιοθετηθούν για αναθεώρηση της Οδηγίας 98/1983/ΕΚ σχετικά με την ποιότητα νερού για ανθρώπινη κατανάλωση, η οποία τροποποιήθηκε με την Οδηγία (ΕΕ)2015/1787. Το πόσο σημαντικό είναι το νερό στη ζωή μας και ότι αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα οδήγησε τον ΟΗΕ το 2010, με το ψήφισμα του 64/292, να αναγνωρίσει την πρόσβαση στο νερό ότι είναι ανθρώπινο δικαίωμα που πηγάζει από το θεμελιώδες δικαίωμα στη ζωή, δικαίωμα που κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 του Σύνταγμα μας.
Η αναγκαιότητα πρόσβασης σε επαρκές και καθαρό νερό, το οποίο χαρακτηρίζεται ως «κοινωνικό αγαθό», αναλύεται σε όλη τη διάσταση του και ότι δεν είναι επιτρεπτό κανένας να το αποστερείται, εφόσον πληρώνει τους σχετικούς λογαριασμούς, από τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων κ. Γ. Χρ. Παγιάση στην ενδιάμεση απόφαση που εξέδωσε ημερ. 17.5.2018. Προέκυψε διαφορά μεταξύ δήμου και χρήστη περιπτέρου στην παραλία και ο δήμος αφαίρεσε τον υδρομετρητή του υποστατικού που παραχώρησε με άδεια χρήσης η οποία έληξε, για να αποκόψει την παροχή νερού σε αυτό. Ο χρήστης υποστήριζε ότι ήταν ενοικιαστής του υποστατικού και μάλιστα θέσμιος και ότι η σχέση του με το δήμο δεν ήταν άδεια χρήσης αλλά ενοικίαση που μετατράπηκε σε θέσμια. Ο χρήστης αποτάθηκε στο Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων για αναγνώριση του δικαιώματος του, αξιώνοντας διατάγματα που σχετίζονται με το δικαίωμα ειρηνικής απόλαυσης του υποστατικού, μηνιαία έξοδα και/ή τέλη αγοράς εμφιαλωμένου νερού ένεκα παράνομης επέμβασης και/ή παράνομης αφαίρεσης του μετρητή ύδρευσης, καθώς επίσης και αποζημιώσεις. Ήταν ο ισχυρισμός του ότι ο δήμος απέκοψε την παροχή νερού με σκοπό την παράνομη αναστολή λειτουργίας του υποστατικού και την παράνομη έξωση του. Γι’ αυτό με μονομερή αίτηση του εξασφάλισε προσωρινό διάταγμα εναντίον του δήμου με το οποίο διατασσόταν εντός 48 ωρών από την επίδοση του διατάγματος, να επανατοποθετήσει και επανασυνδέσει τον υδρομετρητή και την παροχή νερού στο υποστατικό. Ισχυριζόταν ότι η διακοπή της υδατοπρομήθειας είχε σαν αποτέλεσμα να επηρεάζεται καταλυτικά η επιχείρηση του περιπτέρου του, αφού χωρίς υδατοπρομήθεια δεν ήταν δυνατή η έκδοση Υγειονομικού Πιστοποιητικού και χωρίς αυτό δεν μπορούσε να λειτουργήσει.
Από την άλλη, ο δήμος υποστηρίζει ότι δεν υφίσταται ενοικίαση αλλά μόνο άδεια χρήσης και ότι η συμφωνία με το χρήστη του επέτρεπε να αφαιρέσει το μετρητή, αφού ο χρήστης κατέχει παράνομα το υποστατικό. Το Δικαστήριο, εξετάζοντας το θέμα της μονιμοποίησης ή όχι του προσωρινού διατάγματος σχετικά με τις υποχρεώσεις του ιδιοκτήτη, αναφέρει στην απόφαση του ότι αυτά κατά κύριο λόγο αφορούν το δικαίωμα του ενοικιαστή σε ειρηνική και ανεμπόδιστη κατοχή του μισθίου. Στην αυθεντία Χριστοφόρου ν. Κυπριανού, λέχθηκε ότι το δικαίωμα σε ειρηνική απόλαυση και χρήση του μισθίου συνίσταται όχι μόνο στην ανενόχλητη ή αδιάκοπη κατοχή, αλλά και στην απόλαυση του μισθίου από τον ενοικιαστή για όλους τους συνηθισμένους, νόμιμους σκοπούς, χωρίς ενόχληση από τον ιδιοκτήτη. Όταν, όμως, υπάρχει ουσιαστική επέμβαση στη συνηθισμένη χρήση και νόμιμη απόλαυση του μισθίου, υπάρχει παραβίαση. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Δικαστήριο αναφέρθηκε στο δικαίωμα πρόσβασης στο νερό ως «κοινωνικό αγαθό», προσθέτοντας ότι η πρόσβαση στο νερό δεν είναι καταναλωτική επιλογή, αλλά ανθρώπινο δικαίωμα που εκπηγάζει από το δικαίωμα στη ζωή. Δεδομένου ότι ο δήμος απέκοψε την υδροδότηση στο επίδικο υποστατικό, αλλά και στο γειτονικό, ενώ δεν υφίστατο οποιαδήποτε ζημιά αφού ο χρήστης πλήρωνε τους λογαριασμούς, ανέτρεψε το status quo ante που ίσχυε μεταξύ των διαδίκων, γι’ αυτό το Δικαστήριο κατέστησε απόλυτο το προσωρινό διάταγμα.
*Δικηγόρου στη Λάρνακα
Του Γιώργου Κουκούνη*
“Η έκδοση διατάγματος κατεδάφισης μπορεί να αποφευχθεί μόνο όταν η παρέκκλιση είναι ασήμαντη”
Η αρμόδια αρχή είτε είναι το Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου είτε ο Έπαρχος ή Κοινοτικό Συμβούλιο έχουν εξουσία να εκδίδουν άδεια οικοδομής με βάση την οποία επιτρέπεται σε ενδιαφερόμενο πρόσωπο όπως αρχίσει οικοδομικές εργασίες με σκοπό την ανέγερση οικοδομής, εφόσον η αρχή ικανοποιείται ότι αφορά εργασία για την οποία υποβάλλεται αίτηση σύμφωνα με τον περί Ρυθμίσεως Οδών και Οικοδομών Νόμο, Κεφ.96 και είναι σύμφωνη με το περιεχόμενο πολεοδομικής άδειας που χορηγείται. Ο έλεγχος που ασκείται από την αρμόδια αρχή περιορίζεται μόνο σε θέματα που εμπίπτουν στις διατάξεις του Νόμου και δεν εμπίπτουν στις διατάξεις άλλων εξειδικευμένων νομοθεσιών. Η άδεια οικοδομής ισχύει για περίοδο τριών χρόνων και επιτρέπεται η ανανέωση της κατόπιν αίτησης του κατόχου της, για όσο χρονικό διάστημα ανανεώνεται και ισχύει η οικεία πολεοδομική άδεια ή εφόσον οι εργασίες στις οποίες αναφέρεται άρχισαν αλλά δεν συμπληρώθηκαν, είναι ουσιαστικές και τελούν υπό ενεργό εκτέλεση κατά τη λήξη της ισχύος της άδειας. Επίσης ανανεώνεται στην περίπτωση που οι εργασίες δεν άρχισαν κατά τη διάρκεια της αρχικής ισχύος της άδειας ένεκα του ότι εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων διαδικασία για την ανάκτηση της κατοχής του ακινήτου το οποίο αφορά η άδεια. Κατά την ανανέωση της άδειας, η αρμόδια αρχή έχει εξουσία να τροποποιεί τους όρους υπό τους οποίους εκδόθηκε αρχικά η άδεια ή ακόμη και να απορρίπτει την αίτηση για ανανέωση, νοουμένου ότι η εξουσία απορρέει από μεταγενέστερη και ισχύουσα κατά την ανανέωση κανονιστική διάταξη και οι νέοι ή οι τροποποιημένοι όροι ή η απόρριψη αφορούν στο μη εκτελεσθέν μέρος των εργασιών και δεν το επηρεάζουν ουσιωδώς.
Ρητά απαγορεύεται από το Νόμο και ορίζεται ότι κανένα πρόσωπο δεν δύναται να ανεγείρει ή ανέχεται ή να επιτρέπει να ανεγείρεται οικοδομή χωρίς άδεια γι’ αυτό, η οποία λαμβάνεται προηγουμένως από την αρμόδια αρχή. Πρόσωπο που ανεγείρει οικοδομή χωρίς άδεια διαπράττει ποινικό αδίκημα και ανεξάρτητα από την επιβολή διοικητικού προστίμου και επιπρόσθετα με οποιαδήποτε άλλη ποινή, το Δικαστήριο δύναται να διατάξει όπως η οικοδομή ή οποιοδήποτε τμήμα αυτής κατεδαφιστεί εντός περιόδου δύο μηνών, εκτός εάν στο μεταξύ ληφθεί άδεια από την αρμόδια αρχή. Ο όρος «οικοδομή» σύμφωνα με το Νόμο σημαίνει οποιαδήποτε κατασκευή από οποιαδήποτε ύλη όπως σκυρόδεμα, πηλό, λίθους, σίδερο, ξύλο, που περικλείει ή οριοθετεί ή έχει σκοπό να περικλείει ή να οριοθετεί οποιαδήποτε γη ή χώρο. Συναφής είναι η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Π.Ε. 131/2015 ημερ.21/5/2018, όπου εξέτασε την έφεση εταιρείας που είχε καταδικαστεί στο αδίκημα της έναρξης εργασιών χωρίς άδεια οικοδομής και το πρωτόδικο Δικαστήριο της επέβαλε χρηματική ποινή και εξέδωσε διάταγμα κατεδάφισης των δομικών μετατροπών και προσθηκών που προέβη στην υφιστάμενη οικοδομή. Η εφεσείουσα επικαλείτο ότι οι μετατροπές και οι προσθήκες στην οικοδομή δεν ενέπιπταν στις πρόνοιες του Νόμου για τις οποίες απαιτείτο η εξασφάλιση άδειας. Το Ανώτατο Δικαστήριο επιδοκίμασε την απόφαση και την ανάλυση των διατάξεων του Νόμου από το πρωτόδικο Δικαστήριο και έκρινε ότι κατά πόσο μια κατασκευή θεωρείται «οικοδομή» ή όχι είναι θέμα πραγματικό. Περαιτέρω παράπεμψε στη νομολογία που τονίζει ότι το άρθρο 3(1)(β) του Νόμου απαγορεύει ρητά όχι μόνο την ανέγερση οικοδομής χωρίς άδεια, αλλά και την επανοικοδόμηση ή αλλαγή, τις προσθήκες ή επιδιορθώσεις και άλλα.
Το Ανώτατο Δικαστήριο πρόσθεσε ότι η έκδοση διατάγματος για την κατεδάφιση παράνομης οικοδομής μπορεί να αποφευχθεί μόνο στις περιπτώσεις εκείνες όπου η παρέκκλιση από τους όρους οικοδομής είναι ασήμαντη. Υιοθέτησε τα συμπεράσματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι οι εργασίες που έγιναν στην υφιστάμενη οικοδομή, συνιστούσαν δομικές μετατροπές και προσθήκες εντός της έννοιας του άρθρου 3(1) του Νόμου οι οποίες δεν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις για τις οποίες δεν απαιτείται άδεια. Υπήρξε μετατροπή στο μεταλλικό σκελετό της οικοδομής, στην ψευδοροφή και στον όροφο της οικοδομής και των γυάλινων διαχωριστικών των γραφείων, καθώς και προσθήκη νέου μεταλλικού σκελετού στο περίβλημα της οικοδομής, προσθήκη στην πρόσοψη της οικοδομής υπερυψωμένου εκθεσιακού χώρου που επεκτείνεται πέραν της οικοδομικής γραμμής και προσθήκη υπερυψωμένου διαδρόμου στο πίσω μέρος της οικοδομής. Αυτές οι μετατροπές και προσθήκες δεν έγιναν για τη συντήρηση και βελτίωση της εγκεκριμένης οικοδομής, αλλά άλλαξαν εντελώς την όψη της και αφορούν επεκτάσεις πέραν της εγκεκριμένης οικοδομικής γραμμής. Κατά συνέπεια, απαιτείτο η εκ των προτέρων εξασφάλιση πολεοδομικής άδειας και άδειας οικοδομής από την αρμόδια αρχή.
*Δικηγόρου στη Λάρνακα
Του Γιώργου Μουσκίδη*
Υπάρχει τεράστια σύγχυση μεταξύ ιδιοκτητών και ενοικιαστών ως προς το πότε και πώς αυξάνεται το ύψος των ενοικίων.
Θα προσπαθήσουμε να ξεκαθαρίσουμε τι ισχύει σήμερα και γιατί η άγνοια οδηγεί σε πολλές συγκρούσεις που καταλήγουν ακόμη και στα δικαστήρια.
Υπάρχουν δύο κατηγορίες ακινήτων.
Αυτά που εμπίπτουν κάτω από τον περί ενοικιοστασίου νόμο, αποτελούν τη μια κατηγορία και όλα τα υπόλοιπα αποτελούν την άλλη.
Ποια είναι τα ακίνητα που καλύπτει το ενοικιοστάσιο;
1. Όσα βρίσκονται σε ελεγχόμενες περιοχές με βάση τη σχετική νομοθεσία, τα οποία στην ουσία καλύπτουν το 99.9% τόσο εντός των πόλεων, όσο και των περιχώρων.
Η λίστα με τις ελεγχόμενες περιοχές βρίσκεται στον Πρωτοκολλητή του κάθε Επαρχιακού Δικαστηρίου.
2. Όσα κτίστηκαν μέχρι την 31/12/1999.
3. Όσων η ενοικίαση έχει λήξει (δεν υπάρχει σε ισχύ ενοικιαστήριο έγγραφο), αλλά ο ένοικος συνεχίζει να παραμένει σ’ αυτό, πληρώνοντας κανονικά το ενοίκιό του.
Για να εμπίπτει ένα ακίνητο στο ενοικιοστάσιο πρέπει να ισχύουν και οι 3 πιο πάνω προϋποθέσεις. Σε τέτοια περίπτωση ο ενοικιαστής ονομάζεται θέσμιος και οποιεσδήποτε διαφορές μεταξύ ιδιοκτήτη – ενοικιαστή εκδικάζονται σε ειδικό δικαστήριο που ονομάζεται Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων.
Όπου υπάρχει θέσμιος ενοικιαστής η μέγιστη αύξηση ενοικίου καθορίζεται από σχετικό ανακοινωθέν του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης κάθε διετία.
Να αναφέρουμε χαρακτηριστικά ότι για τις τρεις τελευταίες διετίες, που τελειώνουν τον Απρίλη του 2019, η μέγιστη αύξηση που καθορίστηκε ήταν μηδενική.
Κατά συνέπεια, ο ενοικιαστής που καλύπτεται από το ενοικιοστάσιο, θα μπορούσε να αρνηθεί την παραχώρηση οποιασδήποτε αύξησης, αν του ζητείτο από τον ιδιοκτήτη.
Θυμίζουμε, όμως, ότι ο ιδιοκτήτης έχει το δικαίωμα, εάν το ενοίκιο που πληρώνει ο ενοικιαστής είναι σημαντικά χαμηλότερο από το αγοραίο ενοίκιο, να πάει στο δικαστήριο και να ζητήσει το 90% του αγοραίου ενοικίου δικαστικώς.
Θα χρειαστεί, δηλαδή να προχωρήσει σε εκτίμηση από ανεξάρτητο εκτιμητή και να υποβάλει το αίτημά του στο Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων.
Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις ισχύουν τα ακόλουθα:
1. Σε περιπτώσεις που υπάρχει σε ισχύ συμφωνία ενοικίασης με σχετικό συμβόλαιο ενοικίασης, η αύξηση καθορίζεται με βάση τις πρόνοιες του συμβολαίου.
2. Εάν δεν υπάρχει συμβόλαιο, τότε ο ιδιοκτήτης έχει δικαίωμα να απαιτήσει οποιαδήποτε αύξηση επιθυμεί.
Εάν σε διαπραγμάτευση με τον ενοικιαστή καταλήξουν σε συμφωνία, τότε μπορεί να γίνει νέα σχετική σύμβαση, προφορική ή γραπτή, και έτσι συνεχίζει, χωρίς πρόβλημα η ενοικίαση.
Εάν δεν καταλήξουν σε συμφωνία για αύξηση, τότε ο ιδιοκτήτης μπορεί να οδηγήσει τη διαφορά στο δικαστήριο, ζητώντας την έξωση του ενοικιαστή.
Ως συνήθως το Δικαστήριο αποφασίζει την έξωση και θα δώσει, παράλληλα, στον ιδιοκτήτη από τη μέρα που καταχώρησε την αίτηση του, το αγοραίο ενοίκιο.
Καταλήγοντας, να τονίσουμε ότι, επειδή οι νομικές διαδικασίες δεν εξυπηρετούν ούτε τους ενοικιαστές αλλά ούτε τους ιδιοκτήτες (ίσως μόνο τους δικηγόρους), σύστασή μας είναι οι διαφορές αυτές να επιλύονται εξωδικαστικά με αμοιβαία συμφωνία.
Είναι ξεκάθαρο ότι όποτε τα ενοίκια είναι είτε χαμηλότερα είτε ψηλότερα από το αγοραίο ενοίκιο, είναι τότε που δημιουργούνται τα προβλήματα.
Κατά συνέπεια, εισήγησή μας είναι τα ενοίκια να κυμαίνονται κοντά στα αγοραία, για να αποφεύγονται τα οποιαδήποτε προβλήματα, που δεν συμφέρουν σε κανένα.
*Διευθυντής FOX Smart Estate Agency
Πρόεδρος Κυπριακού Συνδέσμου Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΚΣΙΑ)
Του Παντελή Λεπτού*
Η ανάκαμψη του κλάδου συμβάλλει στην ανάπτυξη της οικονομίας
Ο τομέας ανάπτυξης γης αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικούς συντελεστές ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας. Αυτό αναγνωρίζεται στη συνείδηση της κοινής γνώμης και καταγράφεται σε όλους τους οικονομικούς δείκτες. Κυρίως αντανακλάται στη συνεισφορά του κλάδου στο ΑΕΠ της χώρας, η οποία το 2017 προσέγγισε το 14%, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η έμμεση συμμετοχή του σε πολλούς άλλους τομείς και επαγγέλματα. Με ουσιαστική συμβολή στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων, στην τόνωση της ευρύτερης οικονομικής δραστηριότητας, στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στην αύξηση του τουρισμού με τη δημιουργία μόνιμου παραθερισμού, στην ενίσχυση των συναλλαγματικών αποθεμάτων και στην κάλυψη των στεγαστικών αναγκών των πολιτών, ο κλάδος διακρίνεται για τον δυναμισμό και το ρόλο του ως σημαντικός βραχίονας οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Οι πωλήσεις ακινήτων και η έκδοση αδειών οικοδομής, που συνεχίζουν να καταγράφουν αξιοσημείωτη αύξηση για τέταρτη συνεχή χρονιά, αποτελούν επιβεβαιωτικά στοιχεία. Θα ήθελα όμως να επικεντρωθούμε στα δεδομένα δύο πολύ σημαντικών δεικτών οι οποίοι επικυρώνουν την ανάκαμψη και τη συμβολή του τομέα: Στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων και στη δημιουργία θέσεων εργασίας:
- Η συνολική απασχόληση στην Κύπρο, κατά την υπό αναφορά περίοδο (2014 - 2017), αυξήθηκε κατά 8,5%, ενώ η απασχόληση στον κλάδο ανάπτυξης γης και οικοδομών αυξήθηκε κατά 14,9%. Η ανεργία στον κλάδο μειώθηκε μεταξύ 2014 και 2017 κατά 60%. Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Ιούνιο του 2018 οι άνεργοι στον κλάδο ανέρχονταν μόλις στα 2.160 άτομα, έναντι 11.017 στο τέλος του 2014, κάτι που αποδεικνύει ότι ο κλάδος είναι κοντά στη διαμόρφωση συνθηκών πλήρους απασχόλησης. Για την προοπτική μιας κοινωνίας, δεν υπάρχει ισχυρότερη συνεκτική δύναμη από τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
- Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας για το πρώτο τρίμηνο του 2018, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ) του ευρύτερου κατασκευαστικού κλάδου ανέρχονταν σε €2,93 δισ., σημειώνοντας μείωση 42% ή €2,19 δισ. σε σχέση με τέλος του 2014 που ήταν €5,12 δισ. Την ίδια ώρα, το σύνολο των ΜΕΔ, το οποίο ανέρχεται στα €19,91 δισ. σημείωσε μείωση 28,5% ή €7,41 δισ. σε σχέση με τέλος του 2014 που ήταν €27,32 δισ. Η μείωση των ΜΕΔ του τομέα των ακινήτων καθίσταται ακόμη πιο σημαντική αν ληφθεί υπόψη: α) ότι ο κλάδος είχε επηρεαστεί τα μέγιστα από την κρίση που ακολούθησε την κατάρρευση της Lehman Brothers στις ΗΠΑ και β) η μεγαλύτερη διάρκεια ολοκλήρωσης μιας πράξης, έναντι άλλων τομέων το αποτέλεσμα των οποίων είναι πιο γρήγορο.
Όλα τα πιο πάνω δεδομένα επιβεβαιώνουν την ανανέωση της εμπιστοσύνης προς τον κλάδο των ακινήτων και την ισχυρή, δυναμική προοπτική για περαιτέρω συμβολή του στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Σε καμία περίπτωση, ωστόσο, τα θετικά αυτά αποτελέσματα της προσπάθειας που κατέβαλε τα τελευταία χρόνια το κράτος και οι επιχειρήσεις του τομέα, δεν πρέπει να οδηγήσουν σε εφησυχασμό και επιστροφή σε κακές πρακτικές του παρελθόντος. Ο εφησυχασμός υπονομεύει όσα όλοι μαζί πετύχαμε. Αντίθετα, επιβάλλεται να συνεχίσουμε με υπευθυνότητα τα σταθερά Βήματα στον δρόμο που έχουμε χαράξει, αντιμετωπίζοντας προβλήματα και διορθώνοντας στρεβλώσεις που παραμένουν. Μόνο έτσι μπορούμε να βάλουμε οριστικά πίσω μας την κρίση και τις συνέπειες της.
Στην προσπάθεια αυτή, καταλυτικό ρόλο διαδραματίζουν οι κυπριακές επιχειρήσεις ανάπτυξης γης, με τον δυναμισμό, την εξωστρέφεια και τη δημιουργικότητα που πάντα τις χαρακτήριζε. Οι κυπριακές επιχειρήσεις ανάπτυξης γης, είναι στον πυρήνα ανάπτυξης της οικονομίας και της προόδου του τόπου.
* Πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Επιχειρηματιών Ανάπτυξης Γης και Οικοδομών
Του Ανδρέα Δημητριάδη*
Οι ενδείξεις γύρω από την φετινή τουριστική κίνηση πιστοποιούν ότι η δουλειά και οι ενέργειες προηγούμενων χρόνων έχουν αρχίσει σταδιακά να αποδίδουν καρπούς.
Αδιαμφισβήτητα, οι επενδύσεις τόσο στην ξενοδοχειακή βιομηχανία όσο και άλλα μεγάλα αναπτυξιακά έργα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο ώστε η Κύπρος όχι απλώς να αντέχει σήμερα στην πίεση που δέχεται από ανταγωνιστές της οι οποίοι επανήλθαν δυναμικά ως τουριστικοί προορισμοί (Αίγυπτος, Τυνησία και Τουρκία), αλλά να καταγράφει και αριθμούς ρεκόρ, όπως για παράδειγμα συνέβη με το επίπεδο των αφίξεων τον περασμένο Ιούνιο.
Παρά την ευφορία, θα πρέπει να έχουμε πάντοτε υπόψιν, ότι ο τουρισμός τομέας εξελίσσεται συνεχώς και συνεπώς ο εφησυχασμός δεν επιτρέπεται. Εφόσον ο τουριστικός τομέας είναι βασικός πυλώνας ανάπτυξης της Κυπριακής οικονομίας, εκ των πραγμάτων δεν έχουμε το δικαίωμα να επαναπαυόμαστε στα καλά αποτελέσματα, αλλά θα πρέπει να επενδύουμε σε αυτόν μακροπρόθεσμα. Η συνεχής αναβάθμιση του προϊόντος που προσφέρουμε, η μακροχρόνια και βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού θα πρέπει να είναι στην κορυφή των προτεραιοτήτων μας.
Η λειτουργία του υφυπουργείου Τουρισμού αναμένεται να δώσει περαιτέρω ώθηση στον τομέα του τουρισμού, αφενός γιατί θα επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αντιμετωπίζει διαχρονικά ο κλάδος και αφετέρου θα αναβαθμίσει το τουριστικό προϊόν μέσα από τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης, ολοκληρωμένης και ενιαίας στρατηγικής για τον τουρισμό. Ο μεγάλος στόχος είναι ασφαλώς να καθιερωθεί η Κύπρος ως ολόχρονος τουριστικός προορισμός.
Σε αυτό το πλαίσιο, είναι επιβεβλημένο να δοθεί έμφαση στη δημιουργία των κατάλληλων υποδομών, στην απλοποίηση των διαδικασιών υλοποίησης τουριστικών αναπτυξιακών έργων και υποδομών, στην προσέλκυση μεγάλων επενδύσεων και κυρίως στην περαιτέρω εξειδίκευση και εμπειρογνωμοσύνη. Είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει κανονισμούς που θα καταστήσουν πιο απλές τις διαδικασίες αδειοδότησης και λειτουργίας ξενοδοχείων και τουριστικών καταλυμάτων. Προσδοκούμε ότι θα καταβληθεί προσπάθεια επιτάχυνσης των διαδικασιών που αφορούν την υλοποίηση τουριστικών αναπτυξιακών έργων και υποδομών γενικότερα.
Απ’ εκεί και πέρα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η λειτουργία καζίνο θα συμβάλει καθοριστικά στην προσπάθεια καθιέρωσης της Κύπρου ως ολόχρονου τουριστικού προορισμού. Αναμένεται ότι αυτό το μεγάλο αναπτυξιακό έργο θα προσελκύσει άλλες περίπου 300 χιλιάδες τουρίστες τον χρόνο, προωθώντας την Κύπρο, διεθνώς, ως συνεδριακό προορισμό. Χρειάζεται, όμως, να διερευνήσουμε και άλλες προοπτικές.
Πέρα από το καζίνο, θα πρέπει να προωθηθούν και άλλα έργα που θα δώσουν νέα δυναμική στην τουριστική βιομηχανία, όπως η προώθηση έργων εναλλακτικού τουρισμού, η δημιουργία μαρίνων ή γηπέδων γκολφ. Ο εμπλουτισμός του τουριστικού προϊόντος και η στροφή και σε εναλλακτικά είδη τουρισμού όπως ο αθλητικός τουρισμός, ο ιατρικός, ο συνεδριακός και άλλες μορφές τουρισμού, θα συμβάλουν καταλυτικά στην περαιτέρω ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας.
*Πρόεδρος Συνδέσμου Μεγάλων Αναπτύξεων
Η κατασκευή του προτεινόμενου έργου αναμένεται να επηρεάσει αρνητικά την ακεραιότητα και συνεκτικότητα των περιοχών Natura 2000
Του Άγγελου Νικολαόυ*
Την προηγούμενη εβδομάδα ξεκίνησε η διαδικασία αξιολόγησης της Μελέτης Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον (ΜΕΕΠ) και της Δέουσας Μελέτης Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον (ΔΜΕΕΠ) για την κατασκευή και λειτουργία γηπέδου γκολφ και παρεμφερών (οικιστικών, τουριστικών και εμπορικών) αναπτύξεων στην τοποθεσία Ατόπετρες - Περνέρες, εντός και πλησίον των περιοχών Natura 2000 Τόπος Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) και Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Κάβο Γκρέκο.
Το προτεινόμενο έργο αναμένεται να επιφέρει τις ακόλουθες σοβαρές, αρνητικές και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις:
• Οριστική απώλεια σημαντικής έκτασης τριών τύπων φυσικών οικοτόπων καθορισμού της περιοχής ΤΚΣ ΕΔΠ Κάβο Γκρέκο, μεταξύ των οποίων ένας φυσικός οικότοπος προτεραιότητας.
• Οριστική απώλεια ενδιαιτημάτων ειδών αγρίων πτηνών καθορισμού της περιοχής ΖΕΠ Κάβο Γκρέκο, μεταξύ των οποίων οκτώ σημαντικών ειδών αρπακτικών πτηνών προτεραιότητας.
• Οριστική απώλεια ενδιαιτημάτων τριών σπάνιων και απειλούμενων ειδών άγριας χλωρίδας που περιλαμβάνονται στο «Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου», εκ των οποίων δύο εύτρωτα και ένα κρισίμως κινδυνεύον.
• Επηρεασμό ακεραιότητας και συνεκτικότητας των περιοχών Natura 2000 ΤΚΣ και ΖΕΠ ΕΔΠ Κάβο Γκρέκο.
• Υποβάθμιση πολυπλοκότητας συστήματος και οικολογικών λειτουργιών των περιοχών Natura 2000 ΤΚΣ και ΖΕΠ ΕΔΠ Κάβο Γκρέκο.
• Εκτοπισμό ευαίσθητων στην όχληση ειδών πτηνοπανίδας καθορισμού και προτεραιότητας της περιοχής ΖΕΠ Κάβο Γκρέκο, κατά το στάδιο της κατασκευής.
• Σημαντική όχληση ειδών πτηνοπανίδας καθορισμού και προτεραιότητας της περιοχής ΖΕΠ Κάβο Γκρέκο, κατά το στάδιο της λειτουργίας.
• Σημαντικές έμμεσες και αθροιστικές (συνεργιστικές και συσσωρευτικές) επιπτώσεις σε συνδυασμό με άλλα υπό σχεδιασμό, αδειοδότηση ή/και κατασκευή σχέδια, έργα και δραστηριότητες που χωροθετούνται και παρατηρούνται στις περιοχές Natura 2000 ΤΚΣ και ΖΕΠ ΕΔΠ Κάβο Γκρέκο.
Όπως αναφέρεται στη ΔΜΕΕΠ, η κατασκευή και λειτουργία του προτεινόμενου έργου θα επιφέρει σοβαρές, αρνητικές και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στους φυσικούς οικοτόπους καθώς και την άγρια πανίδα και χλωρίδα της περιοχής. Η εφαρμογή μέτρων μετριασμού είναι ανέφικτη και οι σοβαρές, αρνητικές και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις δεν μπορούν να αποτραπούν. Η εφαρμογή αντισταθμιστικών μέτρων παραπέμπει σε σημαντικούς λόγους υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος, οι οποίοι δεν μπορούν να αιτιολογηθούν επαρκώς.
Στην περιοχή χωροθέτησης του προτεινόμενου έργου, εντός της περιοχής Natura 2000 ΤΚΣ ΕΔΠ Κάβο Γκρέκο, βρίσκεται ένας τύπος φυσικού οικοτόπου προτεραιότητας, ο οποίος αποτελεί ενδιαίτημα τριών σπάνιων και απειλούμενων ειδών άγριας χλωρίδας. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του τελευταίου βιογεωγραφικού σεμιναρίου, που διεξήχθη στην Κύπρο το 2012, ο φυσικός οικότοπος προτεραιότητας παρουσιάζει μάλιστα ανεπαρκώς μέτρια αντιπροσώπευση στην Κύπρο, ενώ παράλληλα εκφράζεται επιστημονική επιφύλαξη για τη συνολική έκτασή του.
Επιπλέον, η περιοχή χωροθέτησης του γηπέδου γκολφ, εντός της περιοχής Natura 2000 ΖΕΠ Κάβο Γκρέκο, καλύπτει σημαντική έκταση της περιοχής τροφοληψίας και ξεκούρασης τουλάχιστον οκτώ ειδών σημαντικών αρπακτικών πτηνών καθορισμού και προτεραιότητας του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ.
Η κατασκευή και λειτουργία του προτεινόμενου έργου αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά και αρνητικά την ακεραιότητα και συνεκτικότητα των περιοχών Natura 2000, ενώ παράλληλα αναμένεται να οδηγήσει στην υποβάθμιση της οικοσυστημικής πολυπλοκότητας και των οικολογικών λειτουργιών των περιοχών ΤΚΣ και ΖΕΠ ΕΔΠ Κάβο Γκρέκο.
Στη βάση των πιο πάνω, δεν είναι δυνατόν να προβληθούν επιχειρήματα σχετικά με την ανθρώπινη υγεία και τη δημόσια ασφάλεια ή σχετικά με θετικές συνέπειες πρωταρχικής σημασίας για το περιβάλλον. Επιπλέον, είναι εξαιρετικά δύσκολο να διασφαλιστεί έγκριση, κατόπιν γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για άλλους επιτακτικούς λόγους σημαντικού δημοσίου συμφέροντος. Ειδικά λόγω του κακού προηγούμενου με την κατασκευή της μαρίνας Μακρόνησος στην Αγία Νάπα, εντός της περιοχής Natura 2000 ΖΕΠ Αγία Θέκλα – Λιοπέτρι, και το ανεπαρκές αντισταθμιστικό μέτρο για συμπερίληψη της υποβαθμισμένης και αλλοιωμένης παράκτιας ζώνης μεταξύ των τοποθεσιών Κέρμια και Άμμος του Καμπούρη στην περιοχή Natura 2000 ΖΕΠ Κάβο Γκρέκο.
*Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.