Της Δήμητρας Λάντου

Έχουν πέσει πολλά χρήματα στην ξενοδοχειακή βιομηχανία τα τελευταία δύο χρόνια. Μέσω επιχορηγήσεων από την Ευρώπη, αλλά και μέσω των οργανωτών ταξιδιών, πολλές ξενοδοχειακές μονάδες αναβαθμίστηκαν αλλά και επέκτειναν τις κλίνες τους. 

Σχετικά γρήγορα από το κούρεμα του 2013, ορθοπόδησαν και μάλιστα μπήκαν σε νέα χρέη προκειμένου να ανταποκριθούν στις σύγχρονες συνθήκες.

Παράλληλα, το Κράτος είτε μέσω του ΚΟΤ, είτε μέσω των διαφόρων υπουργείων, έδωσαν διάφορες επιχορηγήσεις. Οι χορηγίες βοηθούν πολλούς να αρχίσουν την επιχείρησή τους ή να αναβαθμίσουν το προϊόν τους. Δείχνουν επίσης και μια κατεύθυνση προς τα πού πρέπει να κινηθεί η επιχειρηματικότητα, δηλ. τι λείπει από το νησί μας ή τι πρέπει να αλλάξει. Εάν ένα κράτος θεωρεί ότι θα πρέπει να τονώσει τον αθλητικό, τον συνεδριακό ή τον γαστρονομικό τουρισμό. Εάν πρέπει να αναπτύξει τις δεξιότητες του προσωπικού ή να ενισχύσει τις κτιριακές υποδομές.

Αυτή την εβδομάδα το υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε ένα σχέδιο χορηγιών για ανάπτυξη του αγροτουρισμού. Η ύπαιθρος είναι παραμελημένη και χρειάζεται μια γερή ώθηση για να αναπτύξουμε αυτό που ξέρουμε ως νησί καλύτερα να κάνουμε. Τον τουρισμό.

Με αυτή την ενέργεια (και φυσικά με το σωστό μάρκετινγκ αλλά και θέληση από τους οργανωτές ταξιδιών να φέρουν τουρίστες στην Κύπρο τον χειμώνα) θα ενισχυθεί ο χειμερινός τουρισμός.

Παράλληλα, θα ενισχυθεί και ο αθλητικός τουρισμός μέσω της προσέλκυσης ομάδων για προπόνηση. Ήδη έχουμε πολλούς αθλητές της ποδηλασίας και ομάδες που ενδιαφέρονται και θα μπορούσε να ενισχυθεί με τη σύμφωνο θέληση και του κράτους ενισχύοντας τις αθλητικές υποδομές.

Αναντίρρητα, τα χρήματα είναι η κινητήριος δύναμη για την αναβάθμιση αλλά και δημιουργία νέων επιχειρήσεων. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι και ο επιχειρηματίας θα πρέπει να επιδείξει και την ανάλογη θέληση. Θα πρέπει να ζυγίσει και να αποφασίσει εάν τον ενδιαφέρει η ποιότητα ή απλά να κερδοφορεί.

Διότι πρέπει να υπάρξει θέληση. Θα πρέπει ο επιχειρηματίας να θελήσει να αναβαθμίσει το προϊόν του. Πρώτο βήμα να ενδιαφερθεί και να επενδύσει απομακρύνοντας την οπτική ρύπανση (π.χ. ταμπέλες και ομπρέλες παλιομοδίτικες). 

Θα πρέπει να γίνουμε πιο επαγγελματίες σε όλα. Ο τρόπος που θα χαμογελάσουμε, θα σερβίρουμε… Και πολλά από αυτά μαθαίνονται. Είτε από το σχολείο σε μάθημα γενικής παιδείας είτε στην τεχνική σχολή στην κατεύθυνση των ξενοδοχειακών. Όλα αλλάζουν με την κουλτούρα και καλλιέργεια τουριστικής συνείδησης και παιδείας. 

Θέλουμε ως πολίτες εργαζόμενοι και επιχειρηματίες να αναβαθμίσουμε την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουμε; Πέραν των κτιριακών εγκαταστάσεων, ας δούμε και τον ανθρώπινο παράγοντα. 

Του Άλκη Παπή*

Πρόσφατα υπήρξε μία σημαντική εξέλιξη στο χώρο των «αναπτύξεων» των ψηλών κτιρίων-πύργων στη Λεμεσό. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα στο τύπο  το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως με την επιστολή του ημερομηνίας 3/8/2018 ανέδειξε μία σειρά από ανεπάρκειες και προχειρότητες (αναλυτικά βλέπε Φιλελεύθερος 1/10/2018) στην θετική άποψη που ο Δήμος Λεμεσού υπέβαλε στις 13/7/2018 προς την Πολεοδομική Αρχή αναφορικά με την προτεινόμενη «ανάπτυξη» σε τεμάχιο δίπλα από το δημόσιο κήπο Λεμεσού.

Το Δημοτικό Συμβούλιο σε πρόσφατη συνεδρίασή του φαίνεται ότι επικύρωσε την προηγούμενη απόφασή του προσπερνώντας με χαρακτηριστική άνεση την ουσία των υποδείξεων του Τμήματος Πολεοδομίας. Οι δεσμεύσεις και οι δηλώσεις περί σεβασμού του θεσμικού πλαισίου (έστω και αυτού του προκλητικά κομμένου και ραμμένου στα μέτρα των εθνικών μας εργολάβων) φαίνεται να γράφονται εις τα παλαιότερα των υποδημάτων τους.

Ένα από τα παρεχόμενα «κίνητρα» / αντισταθμιστικά για την εξασφάλιση επιπλέον ορόφων είναι η παροχή από τον εργολάβο δημόσιων χώρων στάθμευσης. Στη συγκεκριμένη «ανάπτυξη» (δίπλα από το δημόσιο κήπο)  η πληροφόρηση που έχουμε είναι ότι προσφέρονται 870 (υπόγειες) θέσεις δημόσιων χώρων στάθμευσης. Με βάση αυτή την «προσφορά»  προστίθενται αρκετοί όροφοι  στην «ανάπτυξη». Εκείνο που αποκρύβεται είναι ότι δεν υπάρχει η ανάλογη επικαιροποιημένη και αξιόπιστη κυκλοφοριακή / συγκοινωνιακή μελέτη στην οποία να αναδεικνύεται ότι η περιοχή χρειάζεται / μπορεί να αντέξει τις 870 θέσεις για στάθμευση.  Είναι ζήτημα αν η συγκεκριμένη θέση σηκώνει τριψήφιο αριθμό χώρων στάθμευσης. 

Παράλληλα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας Λεμεσού (ΣΒΑΚ). Στην τελευταία δημόσια παρουσίαση που έγινε στη Λεμεσό καταδείχτηκε ότι ειδικά στην περιοχή αυτή αλλά και η γενικότερη κατεύθυνση και φιλοσοφία του Σχεδίου («…για να γίνει η Λεμεσός βιώσιμη πόλη από άποψη κινητικότητας»), η προσθήκη χώρων στάθμευσης οδηγεί στην αντίθετη κατεύθυνση από τους στόχους του Σχεδίου. 

Η αλχημεία των «κινήτρων» στο μέγιστο βαθμό. «Προσφέρονται» ως αντιστάθμισμα δύο – τρεις υπόγειοι χώροι στάθμευσης με αχρείαστη λειτουργικότητα ή/και επιζήμια στην βιώσιμη κινητικότητα εφαρμογή, και λαμβάνονται ως αντίδωρο μεγάλος αριθμός ορόφων. Ένα δηλαδή άχρηστο κίνητρο γεννά ορόφους!

*Μέλος Πολιτικής Επιτροπής και Εκπρόσωπος Τύπου Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών

Του Παναγιώτη Κακούση*

Μιλάω σοβαρά κι ας με έχει χτυπήσει η ζέστη του Σεπτέμβρη καθώς και αυτά που άκουσα από την Αργυρούλα του διαδικτύο

Το διαβάσατε; Ένας Ιταλός με πενταμελή οικογένεια, ο Λουίτζι Μίστρο, προσφέρει το ένα του μάτι ή τον ένα του νεφρό σε όποιον του νοικιάσει ένα διαμέρισμα με τρία υπνοδωμάτια για να στεγάσει την πενταμελή οικογένειά του. Τη γυναίκα και τα τρία του παιδιά που μήνες τώρα βρίσκονται στον δρόμο!.. Μια στιγμή απόγνωσης και τόσες άλλες ακόμα το κάθε εικοσιτετράωρο ενός υπέροχου κόσμου που ασχολείται με διεθνή καλλιστεία, εξέδρες πετρελαίου, Τσάμπιονς Λιγκ, επανδρωμένα ταξίδια στον Άρη και τη σύζυγο ενός παθολόγου που τη βρήκαν σε κάποιο αστικό διαμέρισμα στην αγκαλιά ενός πενηντάχρονου σουβλατζή. Αυτά όλα μπορεί να τα διαβάσει κανείς στον ημερήσιο Τύπο, κάποια μπορεί να τα ακούσει από το ραδιόφωνο και άλλα να τα δει στο διαδίκτυο. Υπάρχει όμως και μια αρμαθιά από ειδήσεις και γεγονότα που παραμένουν αθέατα και πονούν ανθρώπους που ακολουθούν στωικά τη μοίρα τους και προσπαθούν με νύχια και με δόντια να πορευθούν στη ζωή με το μόνο πράγμα που τους έχει απομείνει, την αξιοπρέπεια.

Η Αργυρούλα δεν είναι παιδί. Έχει πατήσει τα εξήντα κι όπου να 'ναι βγαίνει στη σύνταξη. Είναι μια από εκείνες τις άγνωστες φίλες του διαδικτύου που πήρε το θάρρος μετά από πολλή σκέψη να μου τηλεφωνήσει για να μου πει το παράπονό της. Οι λέξεις έφθαναν κοντά μου από το στόμα της τυραννισμένες, και από το χρώμα της φωνής της αλλά και τον ήχο, που ακουγόταν όλο γρέζα, πνιγμένος και έτοιμος να παραδώσει την ψυχή του στον Κύριο, κατάλαβα πως προσπαθούσε με κόπο να κρατηθεί στο ύψος των περιστάσεων. «Μένω μόνη εδώ και τρία χρόνια στο ίδιο διαμέρισμα. Πρόσφυγας είμαι, καταλαβαίνεις, πατρικό δεν έχω, ζω σ' αυτή την πόλη που με έφεραν με το ζόρι από τα δεκαοκτώ μου, πληρώνω το νοίκι μου πριν βγει ο μήνας, το κρατώ το ρημάδι πεντακάθαρο και μέχρι πρότινος πίστευα πως είχα με τη νοικοκυρά μου μια σχέση ειλικρινούς φιλίας, ώσπου πήρα ένα μήνυμα στο κινητό μου. Το τελεσίγραφο. Με τη λήξη του συμβολαίου το νοίκι από πεντακόσια, χωρίς περίσκεψη και αιδώ, πήρε την ανηφόρα για το Έβερεστ, φθάνοντας στα εφτακόσια πενήντα». Η γραμμή παρέμεινε για λίγο νεκρή. Πέρασαν κάποια δευτερόλεπτα σιωπής, η Αργυρούλα κατάπιε έναν λυγμό και συνέχισε με απόγνωση. «Έψαξα παντού, με έφαγαν οι δρόμοι. Τίποτα, πουθενά. Όλα έχουν ανεβεί στα ύψη, πήραν τα μυαλά τους αέρα, δεν υπάρχει σωτηρία. Κι αύριο που θα βγω στη σύνταξη», μονολογεί η ιδιωτική υπάλληλος, «πώς θα τα βγάλω πέρα; Πώς θα ζήσω με οκτακόσια ευρώ όταν όλα σχεδόν θα φεύγουν για το νοίκι; Στους δρόμους; Όχι, ποτέ. Μα τον Θεό αυτό δεν πρόκειται να γίνει». Το λέει με έναν τρόπο αποφασιστικό σαν να δίνει όρκο και συνεχίζει. «Μπορεί να μην έχω τρία σπίτια και πάνω από δέκα διαμερίσματα, όσα έχει η σπιτονοικοκυρά μου, αλλά τη δική μου αξιοπρέπεια θα την κρατήσω, δεν θα της κάνω τη χάρη να με δει κάτω από τη γέφυρα ή στο άδειο δωμάτιο μιας εγκαταλελειμμένης οικοδομής».

Δεν είχα τι να πω. Αυτή είναι η εποχή μας. Το ράσο κάνει τον παπά. Δεν μπορούσα, βέβαια, να μείνω άπρακτος, χωρίς μια λέξη να πω, να χρυσώσω το χάπι και να δώσω στην Αργυρούλα ένα κάτι να πιαστεί και να βγει από την κόλαση της αλήθειας. «Υπάρχει ο νόμος», της αντέτεινα, «μπορείς να πιαστείς από εκεί. Τα ενοίκια, λέει, θα παραμείνουν ώς έχουν μέχρι το 2019 και ο ιδιοκτήτης δεν έχει το δικαίωμα να επιβάλει αύξηση πέραν του δεκατέσσερα τοις εκατό. Αυτό έχεις τη δυνατότητα να το διεκδικήσεις, είναι κάτι που μπορεί να σου δώσει διέξοδο στο πρόβλημά σου». Η Αργυρούλα δεν απάντησε, περίμενε για λίγο κι ύστερα μου πέταξε μια παγερή καληνύχτα με πολλά αποσιωπητικά και μου έκλεισε το τηλέφωνο.

Στο τέλος κατάλαβα. O ορίζοντας για την Αργυρούλα είχε σκοτεινιάσει και εγώ έκανα το μεγάλο λάθος να αγνοήσω τον νόμο της ελεύθερης αγοράς, ίσως γιατί είμαι από τους τυχερούς που έχουν πάνω από το κεφάλι τους ένα κεραμίδι και δεν ξέρουν τι πάει να πει ζούγκλα και νύχτα με αστέρια παγωμένα. Ίσως να είμαι ένας από εκείνους που δεν αντιλαμβάνονται τι σημαίνει ψάξιμο δύο τετραγωνικών μέτρων κάτω από μια σκεπή, εκεί που δεν φτάνει το χέρι του Θεού και λύση δεν μπορεί να βρεθεί αφού οι οικονομολόγοι, οι τεχνοκράτες και οι ειδικοί επιστήμονες δεν θέλουν και ούτε σκέφτονται να εγκύψουν πάνω σε ένα τέτοιο πρόβλημα που αύριο μπορεί να γεννήσει Ροβεσπιέρους, Ρομπέν των δασών και αντάρτες των πόλεων.

Μιλάω σοβαρά κι ας με έχει χτυπήσει η ζέστη του Σεπτέμβρη καθώς και αυτά που άκουσα από την Αργυρούλα του διαδικτύου.

*Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.  

Το σχέδιο «Εστία» της κυβέρνησης μπορεί να τύχει εκμετάλλευσης από στρατηγικούς κακοπληρωτές. Αυτό τονίζει, σε συνέντευξή του, ο αναπληρωτής καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ανδρέας Μιλιδώνης.

Ο καθηγητής επισημαίνει ότι ελάχιστα κριτήρια στο σχέδιο «Εστία» αποκλείουν στρατηγικούς κακοπληρωτές. Ως αποτέλεσμα, οι δανειολήπτες που συνειδητά δεν πληρώνουν τις δόσεις τους, παρότι μπορούν, ενθαρρύνονται να φορτώσουν μέρος των υποχρεώσεών τους στους φορολογούμενους πολίτες.

Ο κ. Μιλιδώνης αναφέρει πως αρκετές πρόνοιες του σχεδίου χρήζουν βελτίωσης. Παρόλα αυτά θα μπορούσε να δουλέψει αν στοχεύσει τις ευάλωτες ομάδες και αποκλείσει τους στρατηγικούς κακοπληρωτές.

Ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου εκτιμά ότι οι προτάσεις της κυβέρνησης για την αφερεγγυότητα και τις εκποιήσεις, που βρίσκονται, επίσης, ενώπιον της Βουλής, κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά παρουσιάζουν κάποιες αδυναμίες.

Μία βασική αδυναμία είναι η αργοπορία προώθησης των εκποιήσεων μέσα από το δικαστικό σύστημα, το οποίο πάσχει από σοβαρές καθυστερήσεις.

Ο κ. Μιλιδώνης επιχειρεί να προσδιορίσει το προφίλ και την οικονομική επιφάνεια ενός στρατηγικού κακοπληρωτή και διερωτάται αν είναι ορθό πολίτες που είναι συνεπείς με την πληρωμή των δανείων τους να επωμίζονται και τις υποχρεώσεις όσων τις αποφεύγουν συστηματικά.

Είναι τελικά αποτελεσματικό το σχέδιο Εστία, όπως παρουσιάστηκε; Υπάρχουν αδύναμα σημεία, που θα μπορούσαν να τύχουν εκμετάλλευσης από στρατηγικούς κακοπληρωτές;

Το σχέδιο «Εστία» είναι η δεύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης να επιδοτήσει τις ευάλωτες ομάδες σε σχέση με την πρώτη κατοικία. Το πρώτο σχέδιο είναι το «Σχέδιο Προστασίας Κύριας Κατοικίας» και φαίνεται να έχει πιο λογικά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια για το ποιοι δικαιούνται επιδότησης από τον φορολογούμενο.

Συγκεκριμένα το «Σχέδιο Προστασίας Κύριας Κατοικίας» έχει εισοδηματικά κριτήρια κοντά στις 22 χιλ. ευρώ (αντί 50 χιλ. ευρώ του «Εστία»), αξία πρώτης κατοικίας κοντά στις 200 χιλ. (αντί 350 χιλ. ευρώ του «Εστία») και επιπρόσθετη αξία ακίνητης περιουσίας στις 100 χιλ. ευρώ (αντί του μέγιστου ποσού των 438 χιλ. του «Εστία»). Ναι, θα μπορούσε να τύχει εκμετάλλευσης από στρατηγικούς κακοπληρωτές, αφού ελάχιστα κριτήρια υπάρχουν που να αποκλείουν στρατηγικούς κακοπληρωτές.

Απλά να αναφέρω ότι υπολογίζουμε το κόστος των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) για στρατηγικούς κακοπληρωτές μεταξύ 6 χιλιάδες και 16 χιλιάδες για κάθε Κύπριο ψηφοφόρο, αν τα νούμερα της Τράπεζας Ελλάδος ισχύουν και για την Κύπρο.

Είναι η οροφή των 350 χιλ. ευρώ για την αξία της πρώτης κατοικίας και του οικογενειακού εισοδήματος στις 50 χιλ. ευρώ, όπως τα ορίζει το «Εστία», λογικά ποσά ή σηκώνουν βελτίωση;

Να ξεκαθαρίσουμε ότι τα κριτήρια είναι συνδυαστικά. Πρέπει να ισχύουν και τα δύο, μαζί με άλλα κριτήρια. Πρώτα να μιλήσω για το εισόδημα που έχουμε στοιχεία. Θεωρώ ότι είναι πολύ υψηλό το εισοδηματικό κριτήριο αφού με βάση στοιχεία του 2016 της Eurostat 98% των νοικοκυριών στην Κύπρο έχει καθαρό (διαθέσιμο) εισόδημα μέχρι 47.450 ευρώ.

Αν μιλάμε για ακαθάριστο εισόδημα 50 χιλ. ευρώ, τότε μέχρι 80% των νοικοκυριών στην Κύπρο καλύπτεται, με βάση στοιχεία της Stockwatch από τη Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου. Αν αυτά τα νοικοκυριά έχουν δεχτεί οποιεσδήποτε αρνητικές επιπτώσεις από την κρίση, και έχουν καταλήξει σε αυτό το εισόδημα, μπορούν να θεωρηθούν ευάλωτα; Δεν μπορούν να αναπροσαρμόσουν τον τρόπο ζωής τους για να πληρώνουν τις δόσεις τους;

Το εισοδηματικό κριτήριο του «Σχεδίου Προστασίας Κύριας Κατοικίας» (μέχρι 22 χιλ. ευρώ ακαθάριστο) καλύπτει κοντά στο 40% των νοικοκυριών, που φαίνεται να είναι πιο κοντά στον ορισμό της ευάλωτης ομάδας.

Σχετικά με το θέμα της ακίνητης περιουσίας, έψαξα να βρω στοιχεία για την αξία πρώτης κατοικίας αλλά δεν φαίνεται να υπάρχουν διαθέσιμα. Η εντύπωσή μου είναι ότι το όριο των 350 χιλ. είναι υψηλό. Επίσης: (α) Τι ποσοστό οικογενειών στην Κύπρο ζει σε πρώτη κατοικία που έχει αξία μέχρι 350 χιλ. ευρώ; (β) Πώς συγκρίνεται μια έπαυλη 20 λεπτά μακριά από την πόλη με ένα σπίτι σε αστικές περιοχές; 

Σε συνδυασμό με τις προτάσεις της κυβέρνησης για την αφερεγγυότητα και τις εκποιήσεις, μπορεί το «Εστία» να δουλέψει;

Ναι, θα μπορούσε, εάν στοχεύσει τις ευάλωτες ομάδες και αποκλείσει στρατηγικούς κακοπληρωτές.

Πώς κρίνετε, ως οικονομολόγος, τις προτάσεις για την αφερεγγυότητα και τις εκποιήσεις; Υπάρχουν πολλές αντιδράσεις ότι οι εκποιήσεις γίνονται πλέον εξπρές και δεν μπορεί κανείς ούτε στο δικαστήριο να προσφύγει…

Οι προτάσεις για την αφερεγγυότητα και τις εκποιήσεις κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά κινούνται πολύ αργά μέσα από το σύστημα. Η ταχύτητα με την οποία κινούνται οι δικαστικές αποφάσεις είναι χαμηλή και έχει τεράστιο κόστος σε θέματα χρηματοοικονομικής φύσης.

Να σημειώσω ότι, παρά τη θετική πορεία της οικονομίας όπως καταγράφεται από τους οίκους αξιολόγησης, οι προειδοποιήσεις τους (όπως και αυτές των τραπεζικών Αρχών) σε σχέση με το ύψος των ΜΕΔ χρονολογούνται. Τα ΜΕΔ δεν είναι καινούργιο θέμα για την κυπριακή οικονομία. Ιδιαίτερα οι εκποιήσεις για στρατηγικούς κακοπληρωτές πρέπει να προχωρήσουν άμεσα.

Τι πρέπει να γίνει ώστε να λειτουργήσει και να φέρει αποτέλεσμα ο υπό σύσταση φορέας διαχείρισης των «κόκκινων» δανείων;

Η δημιουργία του φορέα είναι ένα στοίχημα που στην καλύτερη περίπτωσή του μπορεί να φέρει κέρδη στον φορολογούμενο και στη χειρότερη περίπτωση μπορεί να στοιχίσει πέραν των 3,5 δισ. ευρώ, αφού θα έχει και έξοδα λειτουργίας κοντά στα 15-20 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Απαραίτητες προϋποθέσεις: 

(α) αποκλειστική διαχείριση από ιδιωτική εταιρεία, 

(β) πρόσληψη συμβουλευτικού οίκου από το εξωτερικό (δηλαδή ανεξάρτητου) που ειδικεύεται στη σύναψη συμβολαίων που να προσφέρουν κατάλληλα κίνητρα για τη διαχείριση του φορέα, 

(γ) να δοθούν τα νομοθετικά εργαλεία για να ξεκινήσουν εκποιήσεις άμεσα για στρατηγικούς κακοπληρωτές.

Μια εισήγηση, που απορρέει από δικά μου ερευνητικά ενδιαφέροντα, είναι: μπορεί να προσφερθεί συμβόλαιο σε αυτή την εταιρεία όπου, πέραν της βασικής αμοιβής που θα της προσφερθεί, να δοθεί ποσοστό επί των ανακτήσεων των ΜΕΔ, το οποίο θα αυξάνεται μαζί με το ύψος ανάκτησης ΜΕΔ.

Θα πρέπει στον φορέα να μπουν μόνο τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια του Συνεργατισμού ή και αυτά των άλλων συστημικών τραπεζών, της Κύπρου και της Ελληνικής;

Στο «Εστία» θα πρέπει να μπορούν να μπουν ΜΕΔ από όλες τις τράπεζες για να προστατευθούν οι ευάλωτες ομάδες (μόνο!). Αν οι υπόλοιπες ιδιωτικές τράπεζες έχουν τα εργαλεία να προχωρήσουν με εκποιήσεις χωρίς καθυστερήσεις, λογικά δεν θα χρειαστεί. Στον φορέα θα παραμείνουν λογικά τα ΜΕΔ της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας που δεν θα μπουν στο «Εστία» και τα υπόλοιπα δάνεια (ή/και άλλα περιουσιακά στοιχεία) που δεν θα πάνε στην Ελληνική Τράπεζα.

Και το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς ξεχωρίζουν οι αμνοί από τα ερίφια. Πώς μπορεί κανείς να προσδιορίσει με ασφάλεια ποιοι είναι οι στρατηγικοί κακοπληρωτές; Και σε ποιες κατηγορίες μπορεί κανείς να τους κατατάξει;

Νομίζω συμφωνούμε ότι στρατηγικός κακοπληρωτής μπορεί να χαρακτηριστεί ένας δανειολήπτης που μπορεί, αλλά δεν θέλει, να ανταποκριθεί στις δανειακές του υποχρεώσεις. Ίσως η πιο σημαντική παράμετρος είναι η πρόθεση του δανειολήπτη να παραμείνει συνεπής με τις δανειακές του υποχρεώσεις, θεωρώντας βεβαίως ότι η τράπεζα έχει μια λογική προσέγγιση για διευθέτηση των υποχρεώσεων του πελάτη της.

Σε άρθρο μας μαζί με τον Σταύρο Ζένιο και τη Φιόνα Μάλεν, εισηγούμαστε έναν ορισμό για στρατηγικούς κακοπληρωτές ως τροφή για σκέψη για το Υπουργείο Οικονομικών, την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου και το νομοθετικό σώμα: «Στρατηγικός κακοπληρωτής δύναται να είναι ένας δανειζόμενος που έχει μηνιαίο καθαρό εισόδημα ίσο με δύο φορές τη μηνιαία δόση δανείου (σε ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα) και δεν πληρώνει.»

Δύο πιθανές ερωτήσεις σε σχέση με τον πιο πάνω ορισμό θα ήταν: 

1. Τι γίνεται με όσους δεν δηλώνουν όλα τα εισοδήματά τους. Τότε, θα μπορούσε κάποιος (π.χ. η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου) να κοιτάξει τη μηνιαία κίνηση στους τραπεζικούς λογαριασμούς (account turnover) του δανειολήπτη. Για παράδειγμα, κάποιος που δηλώνει εισόδημα 19.500 ευρώ τον χρόνο, αλλά συναλλάσσεται πάνω από 100.000 ευρώ τον χρόνο, και δεν δείχνει πρόθεση να πληρώσει, είναι στρατηγικός κακοπληρωτής. Για να μπει κάποιος στο «Εστία», θα πρέπει να δώσει έγκριση για πρόσβαση σε αυτά του τα στοιχεία.

2. Τι γίνεται με όσους δεν έχουν εισόδημα ή δεν δηλώνουν όλα τα εισοδήματά τους; Τότε, θα μπορούσε κάποιος να κοιτάξει τα περιουσιακά στοιχεία του δανειολήπτη. Για παράδειγμα, κάποιος που δεν δηλώνει εισόδημα και ζει σε σπίτι των 400 τ.μ. χωρίς να πληρώνει τη δόση του είναι στρατηγικός κακοπληρωτής.

Η εκτίμησή σας ότι κακοπληρωτής είναι και αυτός που έχει μηνιαίο εισόδημα διπλάσιο από τη δόση του δανείου του πίνει νερό. Αν κάποιος χαμηλόμισθος, για διάφορους λόγους, έχει οικογένεια και δεν μπορεί να ανταποκριθεί.

Λογικά θα έχει ζητήσει αναδιάρθρωση δανείου. Και λογικά η τράπεζα βλέποντας την οικονομική του κατάσταση θα προσφέρει μια βιώσιμη αναδιάρθρωση, ή ακόμα και κίνητρα αποπληρωμής όπως διαγραφή μικρού κομματιού χρέους, εάν ο δανειολήπτης παραμείνει συνεπής. Σε περίπτωση που δεν μπορεί να πληρώσει ακόμα και μετά από αναδιάρθρωση, το «Εστία» θα ήταν η επόμενη λύση.

Να ρωτήσω όμως, τι γίνεται με οικογένειες που ζουν περάν των οικονομικών τους δυνατοτήτων; Είναι δίκαιο να συνεχίζουν να τους συντηρούν άλλες οικογένειες που παραμένουν εντός των οικονομικών τους δυνατοτήτων για να μπορούν να είναι συνεπείς με δικές τους δανειακές υποχρεώσεις;

Πώς φθάσαμε και από το μεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον, έμεινε τελικά μία πρόταση για αγορά του Συνεργατισμού και στο τέλος χρειάστηκε να πληρώσουμε οι φορολογούμενοι κι από πάνω για να γίνει η πράξη.

Η εκδήλωση ενδιαφέροντος φαίνεται να έγινε σε δύο στάδια. Στο πρώτο οι προτάσεις δεν φαίνεται να ήταν δεσμευτικές, ενώ στο δεύτερο ήταν. Και όπως καταλαβαίνετε, δεν μπορώ να γνωρίζω τις λεπτομέρειες των συζητήσεων.

Πηγή: Φιλελεύθερος

Του Γιώργου Κουκούνη*

‘‘Το διάταγμα έξωσης εφαρμόζεται και εναντίον υπενοικιαστή αν η υπενοικίαση απαγορεύεται’’

Το ενοικιαστήριο έγγραφο ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτήτη και ενοικιαστή, οι όροι του οποίου ισχύουν και στη θέσμια ενοικίαση, εκτός από τη χρονική διάρκεια της μίσθωσης, αφού με τη λήξη της αρχικής περιόδου η ενοικίαση μετατρέπεται σε θέσμια και ο ενοικιαστής απολαμβάνει το αμετακίνητο. Συνεπώς η διαπραγμάτευση των όρων ενός ενοικιαστηρίου εγγράφου και η διαμόρφωση της ενοικιαστικής σχέσης ενδιαφέρουν πρωταρχικά τον ιδιοκτήτη, ο οποίος μπορεί να επικαλεστεί τους όρους του σε περίπτωση που ο ενοικιαστής αθετεί τις υποχρεώσεις του. Ο ιδιοκτήτης που έχει σειρά καταστημάτων στο ίδιο κτίριο ή συγκρότημα και τα ενοικιάζει μπορεί να θέσει απαγόρευση για τη χρήση του κάθε καταστήματος, ώστε να αποφεύγεται η διεξαγωγή της ίδιας ή παρόμοιας επιχείρησης και ο αθέμιτος ανταγωνισμός μεταξύ των ενοικιαστών του. Ανάλογα στα πλαίσια των όρων του ενοικιαστηρίου εγγράφου, ο ιδιοκτήτης μπορεί να συμφωνήσει ότι απαγορεύεται η υπενοικίαση ή η παραχώρηση άδειας χρήσης καταστήματος ή ακόμη κατοικίας ή διαμερίσματος. Παρατηρήθηκε το φαινόμενο ενοικιαστών που δεν έχουν οικογένεια να παραχωρούν άδεια χρήσης δωματίων σε τρίτα πρόσωπα, διαφημίζοντας ότι προβαίνουν σε αυτή τη δραστηριότητα και με τον τρόπο αυτό εκμεταλλεύονται το μίσθιο και εισπράττουν περισσότερα χρήματα από ότι το καταβαλλόμενο ενοίκιο. Σε άλλη περίπτωση, ενοικιαστής καταστήματος υπενοικιάζει κάποιο χώρο του καταστήματος όπου εγκαταστάθηκε αυτόματη ταμειακή μηχανή έναντι ανταλλάγματος και εισπράττει διπλάσια από ότι το καταβαλλόμενο ενοίκιο. 

Αν το ενοικιαστήριο έγγραφο επιτρέπει τη υπενοικίαση και συναφθεί συμφωνία υπενοικίασης, τότε στην περίπτωση της θέσμιας ενοικίασης, ο αρχικός ενοικιαστής καθίσταται ιδιοκτήτης έναντι του υπενοικιαστή και ο υπενοικιαστής προστατεύεται από το Νόμο ως ενοικιαστής του αρχικού ενοικιαστή. Το Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων Λεμεσού στην απόφαση που εξέδωσε την 31.8.2018 αναφέρεται στα γεγονότα όπου θέσμιος ενοικιαστής καθυστερούσε την καταβολή ενοικίων και ισχυριζόταν ότι προέβη σε υπενοικίαση, δεδομένου ότι το ενοικιαστήριο έγγραφο του παρείχε αυτό το δικαίωμα, υπό την αίρεση ότι θα λάμβανε εκ των προτέρων την έγκριση του ιδιοκτήτη, ο οποίος δεν δικαιούταν αδικαιολόγητα να την αρνηθεί. Ο ενοικιαστής δεν ζήτησε την προηγούμενη έγκριση του ιδιοκτήτη για την ισχυριζόμενη υπενοικίαση και το Δικαστήριο έθεσε το ερώτημα κατά πόσο η συμφωνία υπενοικίασης που παρουσιάστηκε αποτελούσε έγκυρη υπενοικίαση και εάν ο υπενοικιαστής κατέστη θέσμιος ενοικιαστής του μισθίου. Ανατρέχοντας στο άρθρο 2 του Νόμου και στη νομολογία, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο ενοικιαστής σε κανένα στάδιο απώλεσε ή θα μπορούσε να απωλέσει λόγω της σύναψης σύμβασης υπενοικίασης την ιδιότητα του θέσμιου ενοικιαστή. Επομένως, ο ενοικιαστής υπήρξε κατά τον ουσιώδη χρόνο και εξακολουθεί να είναι ο θέσμιος ενοικιαστής του μισθίου. Επισήμανε ότι ο θέσμιος ενοικιαστής δεν μπορεί να προβεί σε υπενοικίαση ή εκχώρηση χρήσης ολόκληρου ή μέρους του ακινήτου, αν μια τέτοια ενέργεια δεν είναι επιτρεπτή σύμφωνα με τους όρους του αρχικού συμβολαίου. Η μοναδική πρόνοια που δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνεχίζει να εφαρμόζεται μετά τη μετατροπή του αρχικού ενοικιαστηρίου συμβολαίου σε θέσμια ενοικίαση, είναι εκείνη της χρονικής διάρκειας της μίσθωσης. 

Ο ενοικιαστής, όπως το Δικαστήριο αναφέρει, σε κανένα στάδιο εξασφάλισε τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη για να υπενοικιάσει το μίσθιο, σε κανένα στάδιο πριν την έναρξη της μεταξύ των διαδίκων δικαστικής διαδικασίας ενημέρωσε τον ιδιοκτήτη για το γεγονός της υπενοικίασης, παρά τη ρητή και συνεχόμενη υποχρέωση του να εξασφαλίσει τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη προτού προβεί σε υπενοικίαση. Το γεγονός ότι ο ιδιοκτήτης δεν είχε δικαίωμα να αρνηθεί αδικαιολόγητα να παραχωρήσει τη συγκατάθεση του, δεν αναιρούσε την υποχρέωση του ενοικιαστή να αποταθεί σ’ αυτόν προς εξασφάλιση συγκατάθεσης προτού υπενοικιάσει το μίσθιο. Έκρινε ότι ο ενοικιαστής εμποδιζόταν να προβεί σε υπενοικίαση, αφού το δικαίωμα υπενοικίασης τελούσε υπό όρους οι οποίοι δεν τηρήθηκαν. Το άρθρο 28(1) του Νόμου προνοεί ότι σε περίπτωση έκδοσης διατάγματος ανάκτησης κατοχής εναντίον ενοικιαστή κατοικίας ή καταστήματος, το διάταγμα δεν εφαρμόζεται εναντίον τυχόν υπενοικιαστή, εκτός εάν το Δικαστήριο πεισθεί ότι ο ενοικιαστής παρεμποδιζόταν από τους όρους της ενοικίασης να προβεί σε υπενοικίαση. Ένα τέτοιο διάταγμα πρέπει να αναφέρει κατά πόσο θα εφαρμοστεί ή όχι εναντίον οποιουδήποτε υπενοικιαστή. Το Δικαστήριο κατέληξε ότι οι συγκεκριμένες περιστάσεις δικαιολογούσαν την έκδοση διαταγής για εφαρμογή του διατάγματος έξωσης σε βάρος του υπενοικιαστή και προς τούτο εξέδωσε διάταγμα εναντίον του ενοικιαστή να εκκενώσει και παραδώσει την κενή και ελεύθερη κατοχή του καταστήματος λόγω μη πληρωμής ενοικίων και το διάταγμα να εφαρμοστεί εναντίον και οποιουδήποτε υπενοικιαστή. 

*Δικηγόρου στη Λάρνακα

Του Γιώργου Κουκούνη*

“Η τράπεζα δικαιούται να συμψηφίζει λογαριασμούς του ίδιου πελάτη εκτός και αν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά”

Η σχέση μεταξύ τράπεζας και πελάτη από τη φύση της είναι τέτοια που δημιουργεί στην τράπεζα το δικαίωμα να συμψηφίζει χρεωστικά με πιστωτικά υπόλοιπα του ίδιου πελάτη, ανεξάρτητα αν οι λογαριασμοί αυτού είναι διαφορετικοί. Η τράπεζα μπορεί με μια λογιστική πράξη να διαπιστώνει πώς έχει η κατάσταση λογαριασμού του πελάτη και με τον τρόπο αυτό να καλύπτει χρεωστικά υπόλοιπα του, όταν άλλος ή άλλοι λογαριασμοί του είναι πιστωτικοί. Το δικαίωμα αυτό καλείται τραπεζικό δικαίωμα επίσχεσης ή συμψηφισμού και ισχύει στην Κύπρο.  Αναγνωρίζεται δε σε τραπεζικό οργανισμό το δικαίωμα να συμψηφίζει διάφορους λογαριασμούς ενός πελάτη και όταν ακόμη ελλείπει συμφωνία. Αυτό το δικαίωμα είναι ανεξάρτητο και διαφορετικό από το γενικό δικαίωμα επίσχεσης ή συμψηφισμού.  Το τελευταίο απορρέει από αμοιβαίες αλλά ανεξάρτητες υποχρεώσεις που δημιουργεί αιτία ξεχωριστής αγωγής ή ανταξίωσης.

Στην περίπτωση επίσχεσης κάποιου αντικειμένου ή πράγματος, παρέχεται στο δανειστή το δικαίωμα να διατηρήσει την κατοχή του πράγματος μέχρις ότου πληρωθεί ο λογαριασμός του. Αν στο μεταξύ ο δανειστής χάσει την κατοχή, τότε χάνει και το δικαίωμα επίσχεσης. Όσον αφορά το τραπεζικό δικαίωμα επίσχεσης, όταν ο λογαριασμός ενός πελάτη σε τράπεζα παρουσιάζει παρατράβηγμα και περιέρχεται στην κατοχή της τράπεζας κάποια επιταγή από τον πελάτη για εξαργύρωση, αυτή δικαιούται να κρατήσει την επιταγή ή το ποσό της μέχρις ότου ο πελάτης εξοφλήσει το παρατράβηγμα ή ακόμη να την εξαργυρώσει και να χρησιμοποιήσει το ποσό πρώτα προς αποπληρωμή του παρατραβήγματος. Σημειώνεται ότι η τράπεζα δεν χάνει το δικαίωμα επίσχεσης αν στο μεταξύ επιτρέψει στον πελάτη να αποσύρει χρήματα από το ποσό της επιταγής. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα όταν ένας πελάτης έχει ένα πιστωτικό και ένα χρεωστικό λογαριασμό, αν η τράπεζα δικαιούται να συνενώνει τους λογαριασμούς ώστε να συμψηφίζει τον πιστωτικό με το χρεωστικό λογαριασμό. Η απάντηση είναι θετική ότι η τράπεζα έχει ένα τέτοιο δικαίωμα και μπορεί να συμψηφίζει όποτε επιθυμεί τον ένα με τον άλλο λογαριασμό και να είναι υπόχρεα προς τον πελάτη της μόνο όταν υπάρχει πιστωτικό υπόλοιπο, εκτός αν έχει κάνει συμφωνία, ρητή ή εξυπακουόμενη, να διατηρεί τους λογαριασμούς ξεχωριστά.

Οι τράπεζες στα πλαίσια των εργασιών τους αποδέχονται καταθέσεις, παρέχουν δάνεια ή πιστωτικές διευκολύνσεις και είναι φυσικό να μεριμνούν για διασφάλιση των δικαιωμάτων τους. Στην περίπτωση που χορηγούν δάνεια ή πιστωτικές διευκολύνσεις σε πελάτη τους απαιτούν από αυτόν την υπογραφή εγγράφων, συμφωνιών ή εντολών που παρέχουν στις τράπεζες ρητά το δικαίωμα, όποτε το επιθυμούν κατά την απόλυτη κρίση τους, να ασκούν μεταξύ άλλων το τραπεζικό δικαίωμα επίσχεσης ή συμψηφισμού λογαριασμών του πελάτη τους. Η πρακτική αυτή είναι συνηθισμένη χωρίς ο καθένας μας να πολυενδιαφέρεται για το περιεχόμενο των εγγράφων, συμφωνιών ή εντολών που υπογράφει, παρόλο που τα έγγραφα αυτά είναι δεσμευτικά. Κάποιοι δεικνύουν ενδιαφέρον μόνο όταν δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει και προσπαθούν να βρουν νομικά σημεία που θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν να τις αποφύγουν. 

Το ανωτέρω θέμα απασχόλησε το Ανώτατο Δικαστήριο στην Π.Ε.8154, ημερ.21.11.94, το οποίο αποφάσισε ότι το δικαίωμα της τράπεζας να συμψηφίζει ένα λογαριασμό με άλλο ή να συνενώνει λογαριασμούς του πελάτη της, σε περίπτωση που δεν υπάρχει συμφωνία προς το ενάντιο, τυγχάνει γενικής εφαρμογής. Αυτό το δικαίωμα όμως, που αποκαλείται και τραπεζικό δικαίωμα επίσχεσης, δεν έχει ομοιότητα με οποιοδήποτε άλλο δικαίωμα επίσχεσης. Διευκρίνισε δε ότι το τραπεζικό δικαίωμα επίσχεσης και συμψηφισμού που απορρέει από τη σχέση τράπεζας και του ίδιου πελάτη διαφοροποιείται και δεν δημιουργεί θέμα συμψηφισμού ποσών που απορρέουν από αμοιβαίες αλλά ανεξάρτητες υποχρεώσεις. 

Άρα καταδεικνύεται ότι όταν ένας πελάτης τράπεζας που ενεργεί παράλληλα ως καταθέτης, χρεώστης ή εγγυητής και επιθυμεί όπως συγκεκριμένες καταθέσεις του παραμείνουν ανεξάρτητες και ξεχωριστές από υφιστάμενες αναληφθείσες υποχρεώσεις του προς την τράπεζα, οφείλει να προβεί σε σχετική συμφωνία με την τράπεζα, ώστε η τελευταία να μην έχει δικαίωμα επίσχεσης επί των καταθέσεων του αυτών και να μπορεί όποτε επιθυμεί να αποσύρει χρήματα από αυτές.

Παρά τα ανωτέρω, οι συμψηφισμοί που διενήργησε ο Συνεργατισμός προκαλούν ερωτηματικά ως προς τη νομιμότητα τους, λαμβανομένου υπόψη του χρόνου, των περιστάσεων και της μέχρι πρόσφατα αδράνειας του, που δημιούργησαν την πεποίθηση στους πελάτες του ότι δεν θα διενεργείτο συμψηφισμός. Μάλιστα, λόγω της προηγούμενης συμπεριφοράς και πρακτικής του, ενδεχομένως να κριθεί ότι απεμπόλησε αυτό το δικαίωμα. 

 *Δικηγόρου στη Λάρνακα